Người Khmer Nam bộVăn hóa - Lễ hội

Đua ghe Ngo, đùa với nước

Ghe ngo, người Khmer Nam bộ nào cũng biết, cũng mê; Ghe ngo, như sự hiện thân của cổ tích; Ghe ngo, như niềm tin của những huyền thoại; Ghe ngo, tượng hình rắn Naga đã được Phật cảm hoá; Ghe ngo, một niềm hân hoan như bất tận trên sông dài; Ghe ngo, đua với nó như một cách vui đùa với nước…

[1] Chưa có một nghiên cứu về thuỷ động học của nó cho nên việc cho ra đời một chiếc ghe ngo hoàn toàn phụ thuộc vào kinh nghiệm và tay nghề của thợ mộc từ kích thước cho tới gỗ đóng ghe. Ghe ngo đóng bằng cây sao thường mọc nhiều trong khuôn viên chùa của người Khmer Nam bộ

[2] Mỗi một chiếc ghe ngo là sản phẩm của kỹ thuật, nghệ thuật và tính ngưỡn, chiếc ghe lướt nhanh không chỉ nó có lực ma sát ít, lực cản nước thấp mà người ta tin nó được trang hoàn như thế nào cho bắt nước

[3] Đôi mắt ghe ngo được điêu khắc riêng và do chính sư trụ trì hoặc người chủ nhiệm gắn vào ghe trong một nghi thức tín ngưỡng dân gian, chót mắt ghe ngo tượng hình đuôi con kỳ điểu với niềm tin bay nhanh, lướt nhanh

[4] Lễ hạ thuỷ ghe ngo còn được gọi là lễ mặc áo cho ghe ngo hoặc lễ cúng đầu ghe. Tại đầu ghe người ta bày một mâm cúng gồm đầu heo và một số vật cúng khác, các tay bơi tề tựu hai bên ghe để ngấm những thần chú mà một vị A Cha hoặc một thầy pháp thuật xướng ra, vị A Cha có thể hát một bài ca cổ truyền với nhịp điệu đu đưa như mái chèo đẩy nước

[5] Mỗi một ghe ngo thường có một biểu tượng riêng, thông thường là các con vật có sức mạnh hoặc là có khả năng chạy nhanh

[6] Một tháng trước ngày đua ghe ngo, mỗi khi chiều về, sông rạch miệt nam sông Hậu rộn vui bởi tiếng tu huýt của người cầm trịch, tiếng reo hò của các tay bơi

[7] Trẻ con nếu không chạy theo coi người lớn khua dầm thì chúng cũng tự đua tài

[8] Nửa thế kỷ trước, ghe ngo được tác tạo từ cây nguyên khối dài như con rắn, các chế tác này mang dấu ấn từ câu chuyện khi Đức Phật Thích ca Mâu ni ngồi thiền bên bờ hồ giữa rừng đã cảm hoá về sau người dân Khmer khoét thân cây sao theo hình rắn mà được chiếc ghe ngo

[9] Đua ghe ngo trong mùa lễ hội Óoc Om Boc diễn ra vào rằm tháng mười âm lịch hàng năm, vào thời điểm đó các con sông rạch vùng hạ nguồn Cửu Long no nước từ thượng nguồn đổ về và tích nước từ những đám mưa già và cũng từ đây, nước bắt đầu trút xuống cho nên đua ghe ngo còn có hàm ý tiễn nước

[10] Đua với nước đôi khi cũng loi ngoi, hoà cùng dòng nước theo đúng nghĩa một cuộc chơi

[11] Cuộc chơi nào cũng có sự quyết liệt của nó, như nhà văn Sơn Nam đã viết trong truyện ngắn Chiếc Ghe Ngo của mình: “…Hai con mắt ghe chớp lên, toàn thân ghe như rung chuyển, ngời từng đốm xanh đỏ như vảy rắn, lái ghe đằng xa kìa như quơ qua quơ lại, gió thổi rào rạt vào trại lá ào ào, bùng bùng tiếng cồng, tiếng trống, tiếng hò reo. Ghe nọ rung mình đòi phóng tới, gân cốt chuyển nghe răn rắc…”

[12] Coi đua ghe ngo trong ngày hội Oc oom boc là gởi bao niềm vui để tiễn nước, cùng lướt trên mặt nước. Từ những con kênh con rạch nhỏ, người ta ra sông lớn để tiễn nước về biển, để nhìn thấy nước chảy trên ruộng đồng, để hiểu nước bay lên trời kết thành mây rồi làm mưa cho thế gian này có nước. Nước sẽ đi di trú theo quy luật của thiên nhiên, sự di trú ấy mang một lời hẹn trở về… Tháng tư người Khmer sẽ làm lễ cầu nưa, tháng tám làm lễ đón nước và trong năm, khi trăng tháng mười vừa rằm, khi gió chướng vừa rong ngọn người ta lại cơm ghe bè bạn theo nước đi coi đua ghe ngo…

Trả lời